Ορισμένα ευρωπαϊκά τρόφιμα είναι γνωστά για τα μοναδικά ποιοτικά χαρακτηριστικά τους, όπως οι ισχυροί δεσμοί με τη γεωγραφική τους προέλευση ή τις βιώσιμες μεθόδους παραγωγής. Διάφορα συστήματα ποιότητας προστατεύουν αυτά τα προϊόντα εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο ρόλος αυτών των συστημάτων είναι να διασφαλίζουν ότι τα προϊόντα που προστατεύουν αναγνωρίζονται για τις ιδιαίτερες ιδιότητές τους, προστατεύονται από απάτη και κακή χρήση, και ότι οι παραγωγοί τους αποζημιώνονται δίκαια. Αυτό το άρθρο απαντά σε ορισμένα ερωτήματα σχετικά με τέτοια συστήματα και τη σημασία τους.

Πώς ωφελούν τα προγράμματα ποιότητας τροφίμων τους παραγωγούς και τις αγροτικές κοινότητες;

Οι περισσότερες δραστηριότητες που σχετίζονται με την παραγωγή και την επεξεργασία τροφίμων που προστατεύονται από τα συστήματα ποιότητας λαμβάνουν χώρα σε αγροτικές περιοχές. Ένα άμεσο όφελος από αυτό είναι ότι δημιουργεί νέες και συχνά καλά αμειβόμενες ευκαιρίες απασχόλησης για τους κατοίκους αυτών των περιοχών.

Από πολιτιστική άποψη, τα προγράμματα που επικεντρώνονται στη γεωγραφική προέλευση και τις παραδοσιακές πτυχές των τροφίμων βοηθούν στη διατήρηση και προώθηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Αυτό περιλαμβάνει τη διατήρηση της παραδοσιακής τεχνογνωσίας καθώς και τη διατήρηση των γαστρονομικών παραδόσεων. Επιπλέον, ο συλλογικός χαρακτήρας της διαδικασίας πιστοποίησης φέρνει κοντά διαφορετικά ενδιαφερόμενα μέρη και προωθεί την τοπική συνεργασία. Εάν ένα προϊόν κερδίσει δημοτικότητα μεταξύ των καταναλωτών, μπορεί να προσελκύσει τουρίστες που ενδιαφέρονται να κατανοήσουν την ιστορία του προϊόντος, την παραγωγή, την κατασκευή και τη διαδικασία ποιοτικού ελέγχου. Ως αποτέλεσμα, συναφείς τομείς όπως ο τουρισμός και η φιλοξενία σε αγροτικές περιοχές μπορούν επίσης να επωφεληθούν από προγράμματα ποιότητας τροφίμων. Η οικονομική ανάπτυξη αυτών των περιοχών μπορεί επίσης να οδηγήσει σε άλλα οφέλη, όπως βελτιωμένες υποδομές και δημόσιες εγκαταστάσεις, καλύτερη χρήση γης και αποτελεσματική διαχείριση των φυσικών πόρων.

Ωστόσο, για να φτάσουν αυτά τα οφέλη στις αγροτικές κοινότητες και τους παραγωγούς, τα προϊόντα που προστατεύονται από συστήματα ποιότητας πρέπει να διατίθενται στην αγορά με τον κατάλληλο τρόπο. Επιπλέον, για τη μεγιστοποίηση των οφελών των συστημάτων ποιότητας, θα πρέπει να απλοποιηθούν οι πολύπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες και να εξαλειφθούν οι δόλιες πρακτικές.

Παράγονται τα προστατευόμενα τρόφιμα με βιώσιμο τρόπο;

Κατά τη συζήτηση για τη βιωσιμότητα, είναι σημαντικό να λάβουμε υπόψη τις τρεις διαστάσεις της: κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική. Τα συστήματα ποιότητας τροφίμων μπορούν να δημιουργήσουν σημαντική προστιθέμενη αξία, όπως νέες ευκαιρίες για απασχόληση και επιχειρηματικότητα, συμβάλλοντας έτσι στην οικονομική βιωσιμότητα των αγροτικών περιοχών. Διατηρώντας τις παραδοσιακές γνώσεις, την γαστρονομική κουλτούρα και την περιφερειακή ταυτότητα, προωθούν την κοινωνική βιωσιμότητα.

Τα προγράμματα συχνά απαιτούν τη χρήση τοπικών ειδών ή φυλών και συγκεκριμένων γεωργικών πρακτικών. Αυτό μπορεί να επηρεάσει θετικά την περιβαλλοντική πτυχή της βιωσιμότητας. Το έργο Strength2Food διαπίστωσε ότι τα προϊόντα που προστατεύονται από προγράμματα ποιότητας τροφίμων παράγουν χαμηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ανά εκτάριο γης σε σύγκριση με τα μη προστατευόμενα αντίστοιχα προϊόντα. Δεδομένου ότι τα προϊόντα που προστατεύονται λόγω της γεωγραφικής τους θέσης πρέπει να παράγονται και να υποβάλλονται σε επεξεργασία εντός μιας συγκεκριμένης περιοχής, οι εκπομπές που σχετίζονται με τη μεταφορά είναι χαμηλότερες. Ωστόσο, η ρύπανση των υδάτων και το αποτύπωμα άνθρακα ανά τόνο από την παραγωγή προστατευόμενων και μη προστατευόμενων προϊόντων είναι συνήθως παρόμοια.

Το βιολογικό πρόγραμμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, επειδή η παραγωγή βιολογικών τροφίμων είναι γνωστό ότι προσφέρει πολλά οφέλη, όπως η υποστήριξη της βιοποικιλότητας, η βελτίωση της υγείας των επικονιαστών, η υπεύθυνη χρήση των φυσικών πόρων και η καλύτερη διαχείριση των αποβλήτων.

Ορισμένα προϊόντα προστατεύονται για τη γεωγραφική τους προέλευση, καθώς και για τις βιολογικές μεθόδους παραγωγής. Τέτοια προϊόντα μπορούν να προσφέρουν οφέλη τυπικά και για τα δύο είδη συστημάτων.

Αναγνωρίζονται τα συστήματα ποιότητας τροφίμων της ΕΕ εκτός Ευρώπης;

Τα τρόφιμα που προστατεύονται για τη γεωγραφική τους προέλευση εξετάζονται στο πλαίσιο του συστήματος δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι οι ονομασίες αυτών των προϊόντων προστατεύονται εντός της ΕΕ καθώς και στο εξωτερικό. Συχνά, υπογράφονται ειδικές συμφωνίες προστασίας μεταξύ της ΕΕ και τρίτων χωρών για να διασφαλιστεί ότι τα προϊόντα προστατεύονται από κακή χρήση ή παραποίηση. Αντίθετα, προϊόντα από ξένες χώρες μπορούν επίσης να προστατευθούν εντός της ΕΕ εάν έχει επιτευχθεί συμφωνία. Παραδείγματα τέτοιων προϊόντων περιλαμβάνουν τη σάλτσα ψαριού Phu Quoc ΠΟΠ από το Βιετνάμ και τον καφέ Doi Chaang ΠΓΕ από την Ταϊλάνδη, τα οποία διερεύνησε η Strength2Food. Ωστόσο, ορισμένα συστήματα ποιότητας, όπως το Label Rouge της Γαλλίας, είναι ειδικά για κάθε χώρα. Αυτό σημαίνει ότι τα προϊόντα που προστατεύονται από αυτά αναγνωρίζονται για τις ιδιαίτερες ιδιότητές τους μόνο εντός της χώρας.

Η πώληση τροφίμων με προστασία προέλευσης αποτελεί σημαντική πηγή εισοδήματος για τους Ευρωπαίους παραγωγούς. Το 2019, οι πωλήσεις τέτοιων προϊόντων ανήλθαν σε 74,76 δισεκατομμύρια ευρώ. Περισσότερο από το ένα πέμπτο αυτού του ποσού προήλθε από πωλήσεις εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτές οι πωλήσεις ήταν δυνατές μόνο επειδή τα συστήματα ποιότητας της ΕΕ αναγνωρίζονται και προστατεύονται εντός και εκτός Ευρώπης.

Για τα βιολογικά τρόφιμα, ισχύουν διαφορετικοί κανόνες. Εάν ένα προϊόν παράγεται στο εξωτερικό σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ΕΕ για τη βιολογική γεωργία, μπορεί να εξαχθεί στην ΕΕ ως βιολογικό τρόφιμο. Το κατά πόσον ένα τρόφιμο που παράγεται στην ΕΕ, σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ, αναγνωρίζεται ως βιολογικό προϊόν εκτός ΕΕ εξαρτάται από τη νομοθεσία της χώρας εισαγωγής.

Γιατί τα προστατευόμενα τρόφιμα είναι πιο ακριβά;

Για διάφορους λόγους, τα προϊόντα που προστατεύονται από συστήματα ποιότητας τροφίμων μπορεί να είναι ακριβότερα από τα μη προστατευόμενα αντίστοιχα προϊόντα. Η παραγωγή αυτών των προϊόντων μπορεί να είναι πιο ακριβή λόγω των απαιτήσεων που πρέπει να ακολουθούνται. Για παράδειγμα, ένα προϊόν Γεωγραφικής Ένδειξης μπορεί να απαιτείται να χρησιμοποιεί τοπικούς πόρους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό θα μπορούσε να είναι λιγότερο οικονομικά αποδοτικό από τη χρήση μη τοπικών πόρων. Οι βιολογικοί παραγωγοί συχνά υποχρεούνται να χρησιμοποιούν ειδικά προϊόντα, όπως φυσικά φυτοφάρμακα, τα οποία μπορεί να είναι ακριβότερα από τα συνθετικά. Η παραγωγή και η επεξεργασία προστατευόμενων προϊόντων απαιτούν επίσης συχνά άκρως εξειδικευμένους υπαλλήλους με εξειδικευμένες γνώσεις. Η πρόσληψη τέτοιων υπαλλήλων μπορεί να είναι πιο δαπανηρή για τον παραγωγό.