Η διάρκεια ζωής ενός τροφίμου είναι η χρονική περίοδος κατά την οποία αυτό μπορεί να διατηρηθεί υπό καθορισμένες συνθήκες αποθήκευσης, διατηρώντας παράλληλα τη βέλτιστη ασφάλεια και ποιότητά του. Η διάρκεια ζωής ενός τροφίμου ξεκινά από τη στιγμή της παρασκευής του και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η διαδικασία παραγωγής του, ο τύπος συσκευασίας, οι συνθήκες αποθήκευσης και τα συστατικά που περιέχει.

Πώς αναγράφεται η διάρκεια ζωής στα τρόφιμα;

Η διάρκεια ζωής αναγράφεται συνήθως στην ετικέτα ενός τροφίμου, είτε ως ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας (Best Before) είτε ως ημερομηνία λήξης (Use By).

Η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας (Best Before) υποδεικνύει το χρονικό διάστημα κατά το οποίο ένα τρόφιμο αναμένεται να διατηρήσει τη βέλτιστη ποιότητά του, όπως η γεύση. Παραδείγματα τροφίμων με ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας περιλαμβάνουν τα κονσερβοποιημένα, τα αποξηραμένα και τα κατεψυγμένα προϊόντα.

Η ημερομηνία λήξης (Use By) ορίζει το χρονικό διάστημα κατά το οποίο ένα τρόφιμο θεωρείται ασφαλές για κατανάλωση, εφόσον αποθηκεύεται υπό τις καθορισμένες συνθήκες. Κατά συνέπεια, αυτά τα τρόφιμα ενδέχεται να παρουσιάζουν κίνδυνο τροφικής δηλητηρίασης εάν καταναλωθούν μετά την αναγραφόμενη ημερομηνία. Παραδείγματα τροφίμων με ημερομηνία λήξης περιλαμβάνουν τα ψυγμένα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα μαγειρεμένα κρέατα και τις έτοιμες σαλάτες.

Πώς καθορίζεται η διάρκεια ζωής;

Είναι ευθύνη των παραγωγών τροφίμων να καθορίζουν τη διάρκεια ζωής των προϊόντων τους και να τα επισημαίνουν αναλόγως. Αυτό περιλαμβάνει και την αναγραφή των απαιτούμενων συνθηκών αποθήκευσης για την επίτευξη αυτής της διάρκειας ζωής, π.χ., «διατηρείται στο ψυγείο μετά το άνοιγμα».

Η διάρκεια ζωής συνήθως καθορίζεται κατά την ανάπτυξη ενός τροφίμου. Αρχικά, ο κατασκευαστής καθορίζει τα χαρακτηριστικά (εγγενή και εξωτερικά) του τροφίμου που επηρεάζουν την ασφάλεια ή/και την ποιότητά του. Αυτά τα χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν τα συστατικά που χρησιμοποιούνται, τη διαδικασία παρασκευής, τον τύπο συσκευασίας, π.χ. συσκευασία κενού αέρος ή συσκευασία τροποποιημένης ατμόσφαιρας που χρησιμοποιείται μερικές φορές για την παράταση της διάρκειας ζωής του προϊόντος, καθώς και τις συνθήκες αποθήκευσης υπό τις οποίες θα πωληθεί. Όπου είναι απαραίτητο, ο κατασκευαστής μπορεί επίσης να διεξάγει και άλλες μελέτες, όπως μικροβιολογική δειγματοληψία και ανάλυση.

Ο προσδιορισμός της διάρκειας ζωής αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των συστημάτων διαχείρισης της ασφάλειας τροφίμων των κατασκευαστών. Στο πλαίσιο τακτικών αξιολογήσεων αυτών των συστημάτων, οι κατασκευαστές επικυρώνουν τη διάρκεια ζωής των προϊόντων τους. Αυτό είναι ιδιαίως σημαντικό κατά την τροποποίηση προϊόντων, εγκαταστάσεων παραγωγής ή εξοπλισμού.

Ποιες είναι οι νομικές απαιτήσεις για τη διάρκεια ζωής;

Η βασική ευρωπαϊκή νομοθεσία που σχετίζεται με τη διάρκεια ζωής περιλαμβάνει την Οδηγία 2000/13/ΕΚ για την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων, τον Κανονισμό 1169/2011 σχετικά με τις πληροφορίες για τα τρόφιμα για τους καταναλωτές, και τον Κανονισμό 2073/2005 σχετικά με τα μικροβιολογικά κριτήρια για τα τρόφιμα.

Η Οδηγία 2000/13/ΕΚ αναφέρεται στη διάρκεια ζωής ως την ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας (Best Before) και την ορίζει ως την ημερομηνία μέχρι την οποία το τρόφιμο διατηρεί τις συγκεκριμένες ιδιότητές του, εφόσον αποθηκεύεται σωστά. Η νομοθεσία αυτή κάνει διάκριση μεταξύ της ημερομηνίας ελάχιστης διατηρησιμότητας και της ημερομηνίας λήξης (Use By), και περιγράφει ορισμένα προϊόντα που εξαιρούνται από την επισήμανση διάρκειας ζωής, όπως το κρασί, το μαγειρικό αλάτι και το ξύδι.

Ο Κανονισμός 1169/2011 αντικατέστησε την Οδηγία 2000/13/ΕΚ τον Δεκέμβριο του 2014 και ορίζει ότι πληροφορίες όπως η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας ή η ημερομηνία λήξης πρέπει να παρέχονται σε εμφανή, ευανάγνωστη και ανεξίτηλη μορφή στη συσκευασία του προϊόντος. Για το κατεψυγμένο κρέας, τα παρασκευάσματα κρέατος και τα μη μεταποιημένα αλιευτικά προϊόντα, ο Κανονισμός απαιτεί επίσης την ένδειξη της ημερομηνίας κατάψυψης ή της ημερομηνίας πρώτης κατάψυψης σε περιπτώσεις όπου το προϊόν έχει καταψυχθεί περισσότερες από μία φορές, π.χ. όταν μεγάλα κομμάτια κρέατος ή ψαριού κόβονται σε μικρότερες μερίδες για πώληση. Σύμφωνα με τον Κανονισμό, μόλις παρέλθει η ημερομηνία λήξης (Use By), ένα τρόφιμο θεωρείται μη ασφαλές για κατανάλωση.

Ο Κανονισμός 2073/2005 καθορίζει κριτήρια για συγκεκριμένους συνδυασμούς μικροοργανισμών και τροφίμων, π.χ. Listeria monocytogenes, σε έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα, και υποχρεώνει τις εταιρείες να διεξάγουν τις απαραίτητες μελέτες για να διασφαλίζουν ότι τα εν λόγω κριτήρια δεν υπερβαίνονται καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του τροφίμου.

Ποια είναι η πρακτική σημασία της διάρκειας ζωής για τους καταναλωτές;

Στόχος της σήμανσης διάρκειας ζωής είναι να βοηθήσει τους καταναλωτές να χρησιμοποιούν τα τρόφιμα με ασφάλεια και επίγνωση. Η αναγραφόμενη διάρκεια ζωής των τροφίμων θα πρέπει να θεωρείται έγκυρη μόνο εάν το προϊόν αγοράζεται άθικτο και σφραγισμένο. Οι καταναλωτές θα πρέπει πάντα να ακολουθούν τις οδηγίες του κατασκευαστή σχετικά με την αποθήκευση, ιδίως όσον αφορά τη θερμοκρασία και τη χρήση του προϊόντος μετά το άνοιγμα. Συνιστάται επίσης στους καταναλωτές να λαμβάνουν υπόψη τις πληροφορίες σχετικά με τη διάρκεια ζωής κατά την αγορά τροφίμων, ώστε να αποφεύγεται η περιττή σπατάλη τροφίμων. Για παράδειγμα, σε αντίθεση με τα τρόφιμα με ημερομηνία λήξης (Use By), πολλά τρόφιμα με ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας (Best Before) θα είναι ασφαλή για κατανάλωση ακόμη και αν αυτή η ημερομηνία έχει παρέλθει.