Διάρκεια ζωής είναι το χρονικό διάστημα κατά το οποίο ένα τρόφιμο μπορεί να διατηρηθεί υπό καθορισμένες συνθήκες αποθήκευσης, διατηρώντας παράλληλα τη βέλτιστη ασφάλεια και ποιότητάς του. Η διάρκεια ζωής ενός τροφίμου ξεκινά από τη στιγμή της παρασκευής του και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η διαδικασία παρασκευής, ο τύπος συσκευασίας, οι συνθήκες αποθήκευσης και τα συστατικά.

Πώς υποδεικνύεται η διάρκεια ζωής στα τρόφιμα;

Η διάρκεια ζωής υποδεικνύεται συνήθως στην ετικέτα ενός τροφίμου είτε με την ένδειξη “καλύτερη πριν” είτε με την “ημερομηνία χρήσης έως”.

Η ένδειξη “καλύτερη πριν” αναφέρεται στο χρονικό διάστημα κατά το οποίο ένα τρόφιμο αναμένεται εύλογα να διατηρήσει την άριστη ποιότητά του, όπως τη γεύση του. Παραδείγματα τροφίμων που φέρουν την ένδειξη “καλύτερη πριν” περιλαμβάνουν κονσέρβες, αποξηραμένα και κατεψυγμένα τρόφιμα.

Η ημερομηνία χρήσης έως είναι η χρονική διάρκεια κατά την οποία ένα τρόφιμο αναμένεται εύλογα να είναι ασφαλές για κατανάλωση, εφόσον τηρούνται οι καθορισμένες συνθήκες αποθήκευσης. Συνεπώς, η κατανάλωση αυτών των τροφίμων μετά την ημερομηνία λήξης ενδέχεται να εγκυμονεί κίνδυνο τροφικής δηλητηρίασης. Παραδείγματα τροφίμων που φέρουν ημερομηνία χρήσης έως περιλαμβάνουν νωπά γαλακτοκομικά προϊόντα, μαγειρευτά κρέατα και έτοιμες σαλάτες.

Πώς καθορίζεται η διάρκεια ζωής;

Είναι ευθύνη των παρασκευαστών τροφίμων να καθορίσουν τη διάρκεια ζωής και να επισημάνουν αναλόγως τα προϊόντα τους. Αυτό περιλαμβάνει τις συνθήκες αποθήκευσης που απαιτούνται για την επίτευξη αυτής της διάρκειας ζωής, όπως “να διατηρείται στο ψυγείο μετά το άνοιγμα”.

Η διάρκεια ζωής καθορίζεται τυπικά κατά την ανάπτυξη ενός τροφίμου. Αρχικά, ο κατασκευαστής καθορίζει τα χαρακτηριστικά του τροφίμου (εσωτερικά και εξωγενή) που επηρεάζουν την ασφάλεια ή/και την ποιότητά του. Αυτά τα χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν τα συστατικά που χρησιμοποιούνται, τη διαδικασία κατασκευής, τον τύπο συσκευασίας (π.χ., συσκευασία υπό κενό ή συσκευασία τροποποιημένης ατμόσφαιρας, η οποία μερικές φορές χρησιμοποιείται για την παράταση της διάρκειας ζωής του προϊόντος) και τις συνθήκες αποθήκευσης υπό τις οποίες θα πωληθεί το προϊόν. Όπου είναι απαραίτητο, ο κατασκευαστής μπορεί επίσης να διεξάγει άλλες μελέτες, όπως μικροβιολογική δειγματοληψία και ανάλυση.

Ο προσδιορισμός της διάρκειας ζωής είναι αναπόσπαστο μέρος των συστημάτων διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων των κατασκευαστών. Ως μέρος των τακτικών αναθεωρήσεων αυτών των συστημάτων, ο κατασκευαστής επικυρώνει τη διάρκεια ζωής. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν τροποποιούνται προϊόντα, εγκαταστάσεις ή εξοπλισμός παραγωγής.

Ποιες είναι οι νομικές απαιτήσεις για τη διάρκεια ζωής;

Η βασική ευρωπαϊκή νομοθεσία που σχετίζεται με τη διάρκεια ζωής είναι η Οδηγία 2000/13/ΕΚ για την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων, ο κανονισμός 1169/2011 για τις πληροφορίες τροφίμων για τους καταναλωτές και ο κανονισμός 2073/2005 για τα μικροβιολογικά κριτήρια για τα τρόφιμα.

Η οδηγία 2000/13/ΕΚ αναφέρεται στη διάρκεια ζωής ως την ημερομηνία ελάχιστης διάρκειας και την ορίζει ως την ημερομηνία μέχρι την οποία τα τρόφιμα διατηρούν τις συγκεκριμένες ιδιότητές τους όταν αποθηκεύονται σωστά. Αυτή η νομοθεσία κάνει διάκριση μεταξύ των ημερομηνιών “καλύτερη πριν” και “χρήσης έως” και περιγράφει ορισμένα προϊόντα που εξαιρούνται από την επισήμανση διάρκειας ζωής, όπως το κρασί, το μαγειρικό αλάτι και το ξύδι.

Ο κανονισμός 1169/2011, ο οποίος αντικατέστησε την οδηγία 2000/13/ΕΚ τον Δεκέμβριο του 2014, ορίζει ότι πληροφορίες όπως η ημερομηνία ελάχιστης αντοχής ή η ημερομηνία χρήσης πρέπει να παρέχονται σε εμφανή, ευανάγνωστη και ανεξίτηλη μορφή στη συσκευασία του προϊόντος. Για το κατεψυγμένο κρέας, τα παρασκευάσματα κρέατος και τα μη μεταποιημένα αλιευτικά προϊόντα, ο κανονισμός απαιτεί επίσης την ένδειξη της ημερομηνίας κατάψυξης ή της ημερομηνίας πρώτης κατάψυξης σε περιπτώσεις όπου το προϊόν έχει καταψυχθεί περισσότερες από μία φορές, π.χ., όταν μεγάλα κομμάτια κρέατος/ψαριού κόβονται σε μικρές μερίδες για πώληση. Σύμφωνα με τον Κανονισμό, μόλις παρέλθει η ημερομηνία χρήσης έως, ένα τρόφιμο θεωρείται μη ασφαλές για κατανάλωση.

Ο κανονισμός 2073/2005 καθορίζει κριτήρια για συγκεκριμένους συνδυασμούς μικροοργανισμών και τροφίμων, π.χ., Listeria monocytogenes σε έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα, και υποχρεώνει τις εταιρείες να διεξάγουν μελέτες, εφόσον χρειάζεται, για να διασφαλίζουν ότι δεν γίνεται υπέρβαση αυτών των κριτηρίων καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του τροφίμου.

Ποια είναι η πρακτική σημασία της διάρκειας ζωής για τους καταναλωτές;

Ο στόχος της διάρκειας ζωής είναι να βοηθήσει τους καταναλωτές να κάνουν ασφαλή και ενημερωμένη χρήση των τροφίμων. Η διάρκεια ζωής των τροφίμων ισχύει μόνο εφόσον το προϊόν αγοράζεται στην αρχική, άθικτη συσκευασία. Οι καταναλωτές θα πρέπει πάντα να ακολουθούν τις οδηγίες του κατασκευαστή σχετικά με την αποθήκευση, ιδιαίτερα τη θερμοκρασία και τη χρήση του προϊόντος μετά το άνοιγμα. Επιπλέον, συνιστάται στους καταναλωτές να λαμβάνουν υπόψη τις πληροφορίες σχετικά με τη διάρκεια ζωής κατά την αγορά τροφίμων, προκειμένου να αποφεύγουν την περιττή σπατάλη. Για παράδειγμα, σε αντίθεση με τα τρόφιμα με ημερομηνίες χρήσης έως, πολλά τρόφιμα με την ένδειξη “καλύτερη πριν” είναι πιθανό να είναι ασφαλή για κατανάλωση ακόμη και μετά την παρέλευση αυτής της ημερομηνίας.