Οι συσκευασίες τροφίμων διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην προστασία και την επιβράδυνση της χημικής, φυσικής και βιολογικής αλλοίωσης. Ως αποτέλεσμα, ακόμη και η απλή συσκευασία (όπως γυαλί, μέταλλο, πλαστικό και χαρτί) συμβάλλει στην παράταση της διάρκειας ζωής του προϊόντος, τη βελτίωση της ποιότητας και της ασφάλειας, τη μείωση της σπατάλης τροφίμων και την προώθηση της ευρείας διαθεσιμότητας.

Ένας σημαντικός σκοπός των υλικών συσκευασίας τροφίμων είναι να λειτουργούν ως φυσικό εμπόδιο, προστατεύοντας το περιεχόμενό τους από την έκθεση σε μικροοργανισμούς, παράσιτα και την απορρόφηση εξωτερικών οσμών. Αποτρέπουν μηχανικές βλάβες, κραδασμούς και προστατεύουν από πιθανή μόλυνση ή παραβίαση κατά τη μεταφορά και την αποθήκευση.

Επιπλέον, τα περισσότερα τρόφιμα είναι ευαίσθητα στην υγρασία (π.χ. τα μπισκότα μαλακώνουν, το ψωμί στεγνώνει) και απαιτούν προστασία με την κατάλληλη συσκευασία. Αντίθετα, το οξυγόνο και το φως εμπλέκονται στην οξείδωση, μια διαδικασία που προκαλεί δυσάρεστες γεύσεις ή αποχρωματισμό στο κρέας και μειώνει τη βιταμίνη C στον χυμό φρούτων. Η τεχνική της συσκευασίας σε τροποποιημένη ατμόσφαιρα (MAP) αντικαθιστά τον αέρα μέσα στη συσκευασία με ένα μόνο αέριο ή μείγμα αερίων που παρατείνει τη διάρκεια ζωής αυτών των τροφίμων. Για παράδειγμα, η μείωση του επιπέδου οξυγόνου μέσα στη συσκευασία μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη βακτηρίων. Ο συνδυασμός αυτής της τεχνολογίας με υλικά συσκευασίας που περιορίζουν τη μεταφορά αερίων από τον εξωτερικό αέρα (π.χ. για να σταματήσει την είσοδο οξυγόνου) και η αποθήκευση σε χαμηλή θερμοκρασία αποτρέπει περαιτέρω την αλλοίωση και διατηρεί τα τρόφιμα ασφαλή για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Συχνά, η συσκευασία αποτελείται από πολλαπλές στρώσεις διαφορετικών υλικών, κάθε μία από τις οποίες προσφέρει ένα λειτουργικό πλεονέκτημα. Για παράδειγμα, ένα δοχείο από χαρτόνι/χαρτόνι για τη διατήρηση του σχήματος μπορεί να συνδυαστεί με μια επένδυση αλουμινίου με επικάλυψη ρητίνης για προστασία της φρεσκάδας του προϊόντος, λειτουργώντας ως φραγμός στην υγρασία ή τον αέρα.

Συσκευασία και τεχνολογία τροφίμων

Τα τελευταία 50 χρόνια έχουν σημειωθεί πολλές σημαντικές τεχνολογικές ανακαλύψεις σε αυτόν τον τομέα, όπως: στείρα (χωρίς βακτήρια και άλλους μικροοργανισμούς) επεξεργασία και συσκευασία, εύκαμπτα και επαναχρησιμοποιήσιμα δοχεία, απορροφητές αερίων, υλικά μικροκυμάτων, κλείσιμο χωρίς παραβιάσεις και ενεργά, έξυπνα και ανακυκλώσιμα συστήματα συσκευασίας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, σημειώθηκε επίσης μείωση στον αριθμό των παραγωγών τροφίμων, η οποία είχε ως αποτέλεσμα μεγαλύτερες αλυσίδες διανομής τροφίμων, που συχνά καλύπτουν πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό δημιουργεί την ανάγκη για μεγαλύτερη διάρκεια ζωής των προϊόντων, ιδίως για τα φρέσκα και τα διατηρημένα σε απλή ψύξη τρόφιμα.

Επιπλέον, η σημασία της παράτασης της διάρκειας ζωής των προϊόντων διατροφής και της μείωσης των απορριμμάτων έχει αποκτήσει δυναμική τον τελευταίο καιρό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει ως στόχο τη μείωση της σπατάλης τροφίμων κατά 50% και την ανακύκλωση κατά 75% των συσκευασιών, έως το 2030. Οι βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις αντί της (πλαστικής) συσκευασίας με βάση τα πετροχημικά μπορούν να συμβάλουν στην προστασία του περιβάλλοντος. Τα υλικά που παράγονται από υποπροϊόντα επεξεργασίας τροφίμων είναι εύκολα ανακυκλώσιμα ή βιοαποδομήσιμα και μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των απορριμμάτων και των χωματερών από τις συσκευασίες τροφίμων. Ορισμένες τρέχουσες καινοτομίες στις βιώσιμες συσκευασίες τροφίμων περιλαμβάνουν χαρτοκιβώτια επικαλυμμένα με πατάτα και ορό γάλακτος, ένα βιοαποικοδομήσιμο υποκατάστατο του πολυστυρενίου από υλικό μανιταριών και μπουκάλια με βάση το ζαχαροκάλαμο. Γίνεται έρευνα για την ανάπτυξη προσθέτων συσκευασίας που μπορούν να ελέγξουν ή να επιταχύνουν το χρόνο κομποστοποίησης ή τη βιοαποικοδόμηση των υλικών συσκευασίας. Αναπτύσσονται επίσης βρώσιμες επικαλύψεις και μεμβράνες (από συστατικά όπως καζεΐνη, ορός γάλακτος, κολλαγόνο, αυγό ή καλαμπόκι) που μπορούν να εφαρμοστούν απευθείας στα τρόφιμα, αφαιρώντας έτσι την ανάγκη για συσκευασία. Μακροπρόθεσμα, τα βιώσιμα υλικά συσκευασίας θα πρέπει να μειώσουν το κόστος και να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητα για τους παραγωγούς συσκευασιών και τον αγροδιατροφικό τομέα.

Η νανοτεχνολογία αναδεικνύεται επίσης ως ένας σημαντικός τομέας για την ανάπτυξη καινοτόμων συσκευασιών τροφίμων. Αυτή η εφαρμοσμένη επιστήμη περιλαμβάνει τον έλεγχο της ύλης σε ατομική κλίμακα, με τα νανοσωματίδια να έχουν συνήθως μέσο μέγεθος 100 νανόμετρα ή λιγότερο. Αυτά τα νέα υλικά έχουν μοναδικές φυσικές και χημικές ιδιότητες όπως: βελτιωμένη αντοχή, μειωμένο βάρος, αντιμικροβιακές ιδιότητες ή αυξημένη αντοχή στη θερμότητα, τα αέρια, την υπεριώδη ακτινοβολία και την υγρασία. Συναρπαστικοί τομείς έρευνας περιλαμβάνουν το σχεδιασμό νανοαισθητήρων που αλλάζουν χρώμα για την άμεση ανίχνευση διαρροών σε τρόφιμα με κενό ή αέριο, διακυμάνσεις θερμοκρασίας με την πάροδο του χρόνου και μικροβιακή ανάπτυξη (π.χ. παρουσία και ανάπτυξη βακτηρίων, ιών ή μούχλας που μπορεί να οδηγήσουν σε αλλοίωση των τροφίμων). Επιπλέον, έχει αναπτυχθεί ενεργή συσκευασία που περιέχει συντηρητικά που απελευθερώνονται ελεγχόμενα μόνο όταν ένα τρόφιμο αρχίσει να χαλάει.

Τα λεγόμενα έξυπνα υλικά συσκευασίας χρησιμοποιούνται επίσης όλο και περισσότερο για την παρακολούθηση και την επικοινωνία της κατάστασης ενός συσκευασμένου τροφίμου στον καταναλωτή ή στους παράγοντες της εφοδιαστικής αλυσίδας. Για παράδειγμα, οι δείκτες στη συσκευασία μπορούν να αλλάξουν χρώμα, ενημερώνοντας τους καταναλωτές εάν το προϊόν έχει εκτεθεί σε θερμοκρασίες πάνω ή κάτω από ένα κρίσιμο σημείο, γεγονός που επηρεάζει την ποιότητα ή την ασφάλεια του (π.χ. κατάψυξη-απόψυξη-επανακατάψυξη).

Κανονισμός συσκευασίας τροφίμων

Στην ΕΕ, ως υλικό που έρχεται σε επαφή με τρόφιμα (FCM) ορίζεται κάθε υλικό που προορίζεται ή που μπορεί εύλογα να αναμένεται ότι θα έρθει σε επαφή με τρόφιμα κατά την παραγωγή, μεταφορά, αποθήκευση ή κατανάλωση π.χ. συσκευασία, μαχαιροπίρουνα, δοχεία, μηχανήματα κ.λπ. Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί διασφαλίζουν ότι τα FCM που παράγονται και χρησιμοποιούνται στην ΕΕ είναι ασφαλή για τις προβλεπόμενες χρήσεις τους. Για παράδειγμα, τα υλικά συσκευασίας δεν πρέπει να επηρεάζουν τη σύνθεση, τη γεύση ή την οσμή του φαγητού στο εσωτερικό με απαράδεκτο τρόπο. Οι κατασκευαστές πρέπει επίσης να διασφαλίζουν ότι οι χημικές ουσίες και τα σωματίδια από τα υλικά συσκευασίας δεν μεταναστεύουν στα τρόφιμα σε επίπεδα που θα μπορούσαν να προκαλέσουν βλάβη. Επιπλέον, υπάρχουν συγκεκριμένα μέτρα (με πιο λεπτομερείς περιορισμούς) για τη ρύθμιση ορισμένων υλικών όπως τα ανακυκλωμένα πλαστικά, τα ενεργά και έξυπνα FCM, η αναγεννημένη κυτταρίνη και τα κεραμικά.